Merci to nie zawsze podziękowanie

„Merci” to słowo, którego często nawet nie musimy się jakoś szczególnie uczyć, bo znają go nawet osoby, które nigdy nie uczyły się francuskiego. Jak wszyscy wiemy – merci oznacza „dziękuję”. No tylko że nie zawsze. Owszem, to „merci”, które wszyscy lub prawie wszyscy znamy, jak najbardziej oznacza „dziękuję”, ale my tu jesteśmy po to, żeby dowiedzieć się o tym słowie czegoś więcej. Jeśli wolicie wysłuchać tej treści i w szczególności chcecie usłyszeć wymowę użytych przykładów – zapraszam do 56. odcinka mojego podcastu.

2 RODZAJE MERCI

Zacznijmy może od tego, że w języku francuskim są dwa wyrazy „merci”. Jeden jest rodzaju żeńskiego a drugi męskiego. Oba „merci” zapisujemy i wymawiamy tak samo, różnica jest w rodzaju i znaczeniu.

„Merci” rodzaju żeńskiego, czyli la merci to łaska, litość. To słowo jest dużo rzadziej używane niż merci wyrażające podziękowanie. Najczęściej występuje ono w różnych wyrażeniach. Jednym z takich wyrażeń jest être à la merci de qqn. = być zdanym na czyjąś łaskę. Sans merci to z kolei bezlitosny. Można tego wyrażenia użyć zarówno do jakiegoś zjawiska jak i do osoby. Powiemy np. une lutte sans merci = bezlitosna walka. Dodajmy, że la merci to termin literacki i pojawia się tutaj w ramach ciekawostki.

(LE) MERCI

Nas jednak interesuje le merci czyli merci rodzaju męskiego. Oraz merci będące wykrzyknikiem (interjection). Jego najbardziej znanym, choć nie jedynym znaczeniem jest „dziękuję”.  Wiecie na pewno, że dziękując, możemy powiedzieć np. merci beaucoup = dziękuję bardzo. Albo dodać do merci jakiś inny element, który również wzmocni jego wydźwięk. Często mówi się merci, c’est très gentil = dziękuję, to bardzo miłe. W wersji potocznej powiemy merci, c’est trop gentil. Czyli zamienimy très na trop. Standardowo trop oznacza zbyt, za bardzo np. c’est trop petit = to jest za małe. Ale w języku potocznym trop jest używane zamiast très. Trochę jak polskie mega, kiedy mówimy mega fajne, mega miłe, mega ciekawe.

Jeśli zaś chcemy w naszym podziękowaniu zwerbalizować, za co dziękujemy, to musimy pamiętać o doborze właściwego przyimka czyli właściwej préposition. Mamy tu dwie możliwości: de i pour. A wybór odpowiedniej préposition będzie zależał od tego, jaka część mowy następuje po niej.

MERCI DE/POUR + RZECZOWNIK

Jeśli dalej jest rzeczownik, to możemy wybrać de lub pour. Obie wersje będą jednakowo poprawne. Najpopularniejszym chyba przykładem dla tej konstrukcji jest „merci de votre attention” i „merci pour votre attention” czyli dziękuję za uwagę. Ale możemy też powiedzieć np. merci pour le cadeau = dziękuję za prezent albo merci pour tout = dziękuję za wszystko. Przy czym chciałabym tu zwrócić uwagę na fakt, że choć tłumaczymy to na polski z użyciem czasownika, to francuskie merci wcale czasownikiem nie jest. Natomiast czasownik dziękować to po francusku remercier.

MERCI DE + CZASOWNIK

Jeżeli w naszym podziękowaniu werbalizujemy, za co dziękujemy z użyciem czasownika, to ten czasownik będzie w bezokoliczniku a właściwą préposition będzie DE i tylko DE. Et c’est ici que ça se corse. I właśnie tutaj sprawy się komplikują. Dlaczego, skoro mamy tu prostą zasadę, od której nie ma wyjątków? A no dlatego, że we francuskim mamy dwa rodzaje bezokoliczników. Tak, nie regulujcie odbiorników, dobrze czytacie – dwa rodzaje bezokoliczników.

2 RODZAJE BEZOKOLICZNIKÓW

Pierwszy to znany wszystkim infinitif présent czyli bezokolicznik czasu teraźniejszego. Drugi to infinitif passé czyli bezokolicznik czasu przeszłego. Infinitif présent to np. avoir, être, aller, venir, sortir, manger itd. Łatwizna.

Mniej oczywisty, ale uważam, że dość prosty w tworzeniu jest infinitif passé. Składa się on z dwóch elementów. Pierwszym jest czasownik avoir albo être w bezokoliczniku a drugim jest participe passé czasownika, który nadaje sens tej konstrukcji. Jeśli znacie już czas passé composé, to pojęcie participe passé powinno być Wam znane, bo tej formy używamy przy odmianie czasowników w czasie passé composé. Jeżeli dany czasownik w passé composé odmienia się z avoir, to w bezokoliczniku czasu przeszłego użyjemy właśnie avoir. Jeśli odmienia się z être, to w bezokoliczniku czasu przeszłego użyjemy être. Kilka przykładów: avoir mangé, avoir fini, avoir écouté, être allé.e, être sorti.e, être parti.e. W zależności od tego, czy po merci DE użyjemy bezokolicznika czasu teraźniejszego czy czasu przeszłego, wydźwięk naszej wypowiedzi zmieni się i to znacząco.

MERCI DE + BEZOKOLICZNIK CZASU PRZESZŁEGO

Jeśli użyjemy bezokolicznika czasu przeszłego, to będzie to po prostu podziękowanie za coś, co się wydarzyło, co ktoś zrobił. Przykłady. Merci d’être venu.e = dziękuję, że przyszedłeś lub przyszłaś. Tu uwaga, bo w bezokolicznikach zbudowanych z être participe passé trzeba uzgodnić w liczbie i rodzaju z podmiotem, którego dotyczy ten bezokolicznik, nawet jeśli ten podmiot nie jest wyrażony w naszym zdaniu a jedynie domyślny, tak jak w tym przykładzie: merci d’être venu.e. Nie mówimy tutaj, kto przyszedł. Inny przykład: merci d’avoir fait la vaisselle = dziękuję, że pozmywałeś/pozmywałaś. Merci d’avoir pensé à moi = dziękuję, że o mnie pomyślałaś/pomyślałeś.

MERCI DE + BEZOKOLICZNIK CZASU TERAŹNIEJSZEGO

A co jeśli po merci de użyjemy bezokolicznika czasu teraźniejszego? Otóż w takim przypadku, to już nie jest podziękowanie. W najlepszym razie jest to dość stanowcza prośba, częściej polecenie a czasami wręcz nakaz czy rozkaz.  Ewentualnie zakaz, jeśli dodamy do tego przeczenie. Ukryty pod płaszczykiem uprzejmości, bo przecież nie używamy trybu rozkazującego,  a w naszym zdaniu pojawia się merci. Nie mniej jest to nakaz, polecenie. Do tłumaczenia takich zdań na język polski, użyłabym zwrotu proszę lub prosimy umieszczonego na początku zdania. Bo merci de ne pas toucher to takie właśnie proszę nie dotykać. Merci de fermer la porte = proszę bądź prosimy zamykać drzwi. Merci de m’envoyer ces documents avant vendredi = proszę o wysłanie mi tych dokumentów przed piątkiem, do piątku.

Myślę, że nasze polskie proszę lub prosimy użyte na początku zdania całkiem nieźle oddaje wydźwięk merci de, po którym następuje bezokolicznik czasu teraźniejszego. W obu językach chodzi o nieco zawoalowaną instrukcję, polecenie, nakaz (lub zakaz) a nie o uprzejmą prośbę czy też negocjowanie czegoś. Oczywiście ta woalka uprzejmości sprawia, że rzeczone polecenie brzmi łagodniej, mniej brutalnie. Przynajmniej w swojej zewnętrznej warstwie, na poziomie doboru środków językowych, bo realny i ostateczny wydźwięk będzie zależał również od kontekstu i tonu całej wypowiedzi.

JAK WYRAZIĆ GRZECZNĄ/UPRZEJMĄ PROŚBĘ

Jeśli zależy nam na tym, by nadać naszej wypowiedzi łagodniejszy charakter, żeby wyrazić uprzejmą prośbę, to lepiej zastosować inne zwroty. Często będą to zwroty, w których pojawi się le conditionnel czyli tryb przypuszczający, który służy właśnie między innymi do wyrażania próśb. Czasami taka prośba będzie miała formę pytania. Na przykład pourriez-vous m’envoyer ces documents avant vendredi ? = czy mógłby Pan/Pani wysłać mi te dokumenty przed piątkiem? A jeśli chcemy tę prośbę jeszcze dodatkowo dopolerować, to dodamy na końcu jeszcze jedną warstwę uprzejmości w postaci s’il vous plaît albo s’il te plaît, jeśli zwracamy się do kogoś na ty. W zaproponowanym wcześniej zdaniu da nam to: pourriez-vous m’envoyer ces documents avant vendredi, s’il vous plaît?

—

No cóż, omówione przeze mnie aspekty związane z użyciem merci doskonale obrazują to, że słowa to nie tylko ich dosłowne znaczenie. Ich wydźwięk zależy również od tego, jakie inne elementy im towarzyszą, a także od kontekstu i tonu wypowiedzi.

Merci pour votre attention 🙂